Od rolnika przez przetwórstwo i handel do konsumenta

Ten projekt nie powstał dzisiaj.

Jego historia sięga wcześniejszych prac Konfederacji na Rzecz Reform Ustrojowych i naszego Kolegi, śp. Józefa Kamyckiego. Był przedstawiany parlamentarzystom i administracji państwowej. Podejmowane były próby zainteresowania nim instytucji publicznych. Były interpelacje poselskie i korespondencja z administracją.

Projekt nie został jednak wówczas wdrożony.

Dzisiaj wracamy do niego, ponieważ problem, który miał rozwiązywać, nie zniknął.

Przeciwnie — kwestia pozycji rolnika w łańcuchu dostaw żywności ponownie stała się jednym z najważniejszych problemów polskiego rolnictwa.

Dlaczego wracamy do tego projektu właśnie teraz?

Inspiracją do podjęcia tematu  jest wystąpienie Prezydenta RP Pana Karola Nawrockiego,  z okazji Dożynek Jasnogórskich w Częstochowie, z dnia .https://www.facebook.com/reel/3918886461739884

Co proponujemy?

Prosimy zapoznać się z mechanizmem wielostronnych umów wspólnie kontrolowanych.
https://mypolacy.net.pl/przedsiebiorczosc/?utm_source=chatgpt.com

————————————————————————————————————-

Historia projektu

Projekt, który dziś przedstawiamy, ma swoją wcześniejszą historię. Nie powstał jako reakcja na bieżące wydarzenia. Jest rezultatem wieloletnich prac i prób znalezienia rozwiązania, które pozwoliłoby rolnikom odzyskać silniejszą pozycję w całym łańcuchu żywnościowym — od produkcji rolnej, przez przetwórstwo i handel, aż do konsumenta.

KOREUS i Józef Kamycki

Pierwsze prace nad tą koncepcją były prowadzone w ramach KOREUS – Konfederacji na Rzecz Reform Ustrojowych, przy znaczącym udziale naszego Kolegi, śp. Józefa Kamyckiego.

Powstawały wówczas materiały opisujące mechanizmy gospodarcze, które miały umożliwić producentom rolnym uczestniczenie nie tylko w pierwszym ogniwie łańcucha żywnościowego, ale również w kolejnych jego etapach.

Próby zainteresowania sprawą instytucji państwowych

Koncepcja była przedstawiana parlamentarzystom oraz przedstawicielom administracji państwowej. Podejmowaliśmy próby zainteresowania nią instytucji publicznych.

Przedmiotowej sprawy dotyczyła również interpelacja poselska nr 15635 z 2017 roku, złożona przez poseł Agnieszkę Ścigaj, dotycząca m.in. możliwości wykorzystania wielostronnych umów wspólnie kontrolowanych. Wokół tej sprawy podejmowali działania również Posłowie Jarosław Sachajko i Paweł Skutecki.

https://orka.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=1B9DFA3E&utm_source=chatgpt.com

W odpowiedzi na interpelację Ministerstwo Rozwoju wskazało, że wspiera współpracę przedsiębiorstw prowadzoną m.in. w ramach sieci, konsorcjów i struktur klastrowych, jednak nie określa charakteru tej współpracy.

Źródło: odpowiedź na interpelację nr 15635 – „Samofakturowanie w klastrach tylko zgodnie z przepisami VAT”.

Pełny tekst interpelacji i odpowiedzi ministerstwa

Otrzymywane odpowiedzi ministerstw i instytucji państwowych stanowią ważną część historii tego projektu. Pokazują one nie tylko sposób, w jaki administracja odnosiła się wówczas do proponowanych rozwiązań, ale również fakt, że problem pozycji rolnika w łańcuchu żywnościowym był już wtedy dostrzegany.

Dlaczego wracamy do tej historii?

Nie wracamy do niej po to, aby rozliczać osoby czy instytucje, do których projekt był wcześniej kierowany.

Wracamy dlatego, że problem pozostał.

Rolnik nadal często pozostaje najsłabszym ogniwem łańcucha żywnościowego, podczas gdy znaczna część wartości powstającej pomiędzy gospodarstwem a konsumentem przypada kolejnym ogniwom tego łańcucha.

Dlatego chcemy ponownie przedstawić rozwiązanie, które było już wcześniej opracowywane i przedstawiane państwu — tym razem w warunkach obecnej sytuacji gospodarczej i z wykorzystaniem doświadczeń zdobytych w poprzednich latach.

Historia projektu nie jest zamkniętym rozdziałem. Jest punktem wyjścia do jego ponownego przedstawienia.

Jak mogłoby to działać w praktyce?

Model

Rolnicy → wspólnie kontrolowane przetwórstwo → logistyka → handel → konsumenci

Przykład:

100 gospodarstw mlecznych dostarcza mleko do wspólnie kontrolowanego zakładu.

1. Rolnicy
   Dostarczają mleko i uczestniczą w kontroli przedsięwzięcia. Nie są wyłącznie dostawcami surowca.
2. Przetwórstwo
   Z mleka powstaje np. ser dojrzewający. Wartość dodana pozostaje w ramach wspólnie kontrolowanego przedsięwzięcia.
3. Logistyka
   Wspólna organizacja transportu, magazynowania i dostaw zmniejsza liczbę pośredników.
4. Handel
   Produkt trafia do sklepów lub bezpośrednio do odbiorców. Rolnicy uczestniczą w ekonomicznym efekcie całego przedsięwzięcia, a nie tylko w cenie mleka.
5. Konsument
   Kupuje gotowy polski produkt, a zapłacona przez niego wartość wraca poprzez cały łańcuch do uczestników przedsięwzięcia.

I tu jest sedno naszego projektu

Nie chodzi tylko o to, żeby rolnik dostał trochę więcej za litr mleka.

Chodzi o zmianę jego pozycji:

dzisiaj:

rolnik → sprzedaje surowiec → kolejne podmioty przejmują kolejne marże

w proponowanym modelu:

rolnik → uczestniczy we wspólnie kontrolowanym łańcuchu → przetwórstwo → logistyka → handel → konsument

Czyli rolnik staje się współgospodarzem łańcucha żywnościowego, a nie tylko pierwszym dostawcą.

Udział w wartości produktu końcowego mają wszyscy uczestnicy łańcucha, zgodnie z ustalonym wcześniej wkładem wartości surowca, pracy i kosztów powstania produktu końcowego.

W rezultacie rolnik nie pozbywa się swojego produktu po jakiejkolwiek cenie. W sposób naturalny będzie dbał o jego jakość, dostępność i racjonalność produkcji, ponieważ ma to wpływ na cenę końcową produktu, a tym samym na zapłatę za jego pracę.

Co proponujemy państwu?

Nie proponujemy kolejnego programu pomocowego dla rolnictwa ani kolejnej doraźnej interwencji państwa.

Proponujemy sprawdzenie w praktyce rozwiązania, które może zmienić pozycję rolnika w całym łańcuchu żywnościowym.

Dlatego proponujemy:

uruchomienie w Polsce pilotażu projektu „Rolnik współgospodarzem łańcucha żywnościowego”.

Pilotaż powinien pozwolić sprawdzić, czy model wielostronnych, wspólnie kontrolowanych przedsięwzięć może w praktyce połączyć interesy rolników, przetwórców, logistyki, handlu i konsumentów oraz zapewnić uczestnikom udział w wartości wytworzonej w całym łańcuchu.

Nie oczekujemy, że państwo przyjmie tę koncepcję tylko dlatego, że została przez nas przedstawiona.

Oczekujemy możliwości jej sprawdzenia.

Jeżeli pilotaż potwierdzi, że proponowany mechanizm działa i przynosi zakładane efekty, będzie można rozważyć jego szersze zastosowanie w polskim rolnictwie i gospodarce żywnościowej.

 

Opracował Jan Sposób, dn. 8 września 2026 roku.